เพราะอะไรทำไมต้องโกง? จิตวิทยาเบื้องหลังการคอร์รัปชั่น

Posted by

“พบการโกงเงินของศูนย์ไร้ที่พึ่งฯ 53 จังหวัดทั่วประเทศ รวมแล้วป็นเงิน 107,049,000 บาท หรือ 87% ของงบประมาณทั้งหมด”

“ข้าราชการกระทรวงศึกษาธิการยักยอกเงิน 11 ล้านบาทจากโครงการช่วยเหลือนักเรียนหญิงจากการค้ามนุษย์”

“นักศึกษาฝึกงานจากม.ขอนแก่น แฉเรื่องการปลอมลายเซ็นต์บนเอกสารเพื่อโกงเงินช่วยเหลือผู้มีรายได้น้อยและผู้ติดเชื้อเอดส์ จำนวน 6.9 ล้านบาท แต่ตัวนักศึกษาเองกลับถูกอาจารย์ที่ปรึกษาสั่งให้กราบเท้าขอขมาข้าราชการที่โกงเงินเพื่อให้เรื่องจบ”

น.ส. ปณิดา ยศปัญญา นักศึกษาจากม.ขอนแก่น ผู้แฉเรื่องทุจริต / ภาพจาก www.matichonweekly.com

นี่คือ 3 ข่าวใหญ่ที่ออกมาติดๆ กันแทบทุกอาทิตย์ในรอบหนึ่งเดือนที่ผ่านมา เรื่องราวดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าไม่ใช่แค่นักการเมือง (ที่อยู่ได้ไม่เกิน 4 ปีตามวาระการเลือกตั้ง) เท่านั้นที่โกง ข้าราชการ (ที่อยู่ในตำแหน่ง 30–40 ปียันเกษียณ แถมเมื่อทำผิดส่วนมากก็จะโดนสั่งย้ายเปิดโอกาสให้ไปโกงที่อื่นต่อซะงั้น) ก็เป็นกลุ่มคนที่โกงไม่แพ้กัน สิ่งที่เลวร้ายกว่านั้นคือคนที่โกงล้วนทำงานในโครงการ “ช่วยเหลือคนยากไร้” สร้างภาพลักษณ์ดีๆ เป็นหน้ากากปิดบังความเลวของตัวเองไว้

แต่จะไปโจมตีที่ตัวบุคคลว่าคนเหล่านั้นชั่วช้า ไร้จิตสำนึก สมควรเอามาลงโทษ เราก็จะต้องวนลูปเสียบประจานคนผิดให้อับอายเป็นครั้งๆ อยู่ร่ำไป เราไม่สามารถแก้ปัญหาการโกงได้ ถ้าไม่เข้าใจต้นตอของการโกงจริงๆ

หลังจากหาข้อมูลเรื่องจิตวิทยาของการโกง เราสรุปออกมาได้ 3 ข้อด้วยกัน…

ที่มาภาพ www.prageru.com

1. Moral Licensing ใบอนุญาตทำชั่ว

มีแนวคิดหนึ่งที่อธิบายอย่างน่าสนใจว่าทำไมคนที่ทำงานเพื่อช่วยเหลือคนอื่นกลับโกงกินได้หน้าตาเฉย นั่นคือเรื่อง Moral Licensing หรือใบอนุญาตทำชั่ว เวลาคนเรารู้สึกว่าเราได้ทำอะไรดีๆ เพื่อช่วยเหลือคนอื่น หัวใจจะพองโตไปด้วยความสุข และความสุขนั้นทำให้เจ้าตัวรู้สึกว่า “ฉันมีแต้มบุญสะสมในตัวเยอะแล้ว ทำผิดนิดๆ หน่อยๆ จะเป็นไรไป” เช่น ตอนที่มหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งจัดทีมอาสาสมัครเพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วมในปี 2554 ก็พบว่าอาสาสมัครจำนวนไม่น้อยหยิบของบริจาคกลับบ้านไปใช้เอง ไม่ต่างอะไรกับข้าราชการด้านการศึกษา ที่ทำหน้าที่ช่วยเหลือเด็กๆ มาตลอด จะเอาไปแค่ 11 ล้านจาก 88 ล้าน ก็คงไม่ทำให้ตัวเองเป็นคนเลวทรามอะไร

ผศ.ดร. ธานี ชัยวัฒน์ อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เคยทำการทดลองให้ลูกเต๋ากับกระดาษที่เขียนเลข 1–6 ไว้แล้ว 18 ข้อกับผู้เข้าร่วมการทดลอง อาสาสมัครเหล่านั้นจะต้องโยนลูกเต๋า 18 ครั้ง แล้วตรวจว่าเลขจากหน้าลูกเต๋าที่โยนได้ในแต่ละครั้งตรงกับตัวเลขในกระดาษหรือไม่ ยิ่งตรงกันหลายครั้ง ก็จะได้เงินจากผู้วิจัยมากขึ้นด้วย ผู้วิจัยจะไม่เข้าไปดูเวลาอาสาสมัครทอยลูกเต๋าและตรวจคำตอบ งานนี้อาศัยความซื่อสัตย์ของอาสาสมัครล้วนๆ

ผศ.ดร. ธานี ชัยวัฒน์ / ภาพจาก www.the101.world

ผลก็คือค่าเฉลี่ยของการโยนแล้วตรงอยู่ที่ 6 จาก 18 ครั้ง ทั้งที่ดูตามหลักสถิติแล้วมันควรถูกแค่ 3 ครั้ง มิหนำซ้ำสถานที่ที่คนโยนเต๋าแล้วแม่นที่สุด (และได้เงินจากผู้วิจัยไปมากที่สุด) คือ “ในวัด” อาสาสมัครให้เหตุผลไว้ว่า

“เพิ่งทำบุญมา คงโชคดีที่ได้คะแนนเยอะ”

ภาพจาก https://www.webprospection.com

2. พลังการแพร่ระบาด เขาทำได้ เราก็ทำได้

นอกจากการได้ทำความดีจะเป็นหลุมพรางให้คนโกงกินแล้ว อีกปัจจัยหนึ่งคือ “พลังการแพร่ระบาด” เวลาเห็นคนอื่นๆ โกง ยิ่งกระตุ้นให้ตัวเราอยากโกงมากขึ้น อย่างเช่น Dan Ariely นักเศรษฐศาสตร์พฤติกรรมมนุษย์เคยทำการทดลองที่มหาวิทยาลัยดุ๊ค ที่ให้นักศึกษาทำโจทย์คณิตศาสตร์และตรวจคำตอบด้วยตนเอง จากนั้นให้มารายงานคะแนนที่ทำได้ แล้วจะได้เงินรางวัลจากผู้วิจัยข้อละ 50 เซนต์ ยิ่งตอบถูกมาก เงินรางวัลก็จะมากขึ้นด้วย

ผลที่ออกมาคือนักศึกษาเกือบทั้งหมดบอกคะแนนกับผู้วิจัยเกินคะแนนที่พวกเขาทำได้จริง ด้วยเหตุผลง่ายๆ คือเมื่อเห็นเพื่อนโกง พวกเขาก็โกงตาม ไม่แปลกที่ว่าเมื่อศูนย์พึ่งพิงของผู้ยากไร้ในจังหวัดหนึ่งโกง (แถมไม่โดนจับได้) หัวหน้าศูนย์ที่อื่นๆ ก็เลียนแบบตามๆ กันไป หรือการเห็นหัวหน้าของตนโกงมาต่อเนื่อง พอตัวเองขึ้นมาเป็นหัวหน้าเลยทำบ้าง เพราะเห็นเป็นเรื่องปกติ

ภาพจาก https://www.express.co.uk

3. เปิดช่องให้โกง ก็ยิ่งโกงไปใหญ่

ยิ่งกว่านั้น งานวิจัยของ Dan Ariely บอกอีกว่าถ้าคนเรารู้สึกว่ามีช่องให้โกงได้ง่าย คนเรายิ่งโกงได้มาก และคนจะโกงน้อยลง ถ้าช่องทางโกงถูกปิด เช่น เมื่อผู้วิจัยเพิ่มเงินรางวัลจากข้อละ 50 เซนต์เป็นข้อละ 10 ดอลลาร์ จำนวนนักศึกษาที่โกงคะแนนลดลง เพราะถ้าทำแบบเดิม ผู้วิจัยจะต้องเสียเงินเพิ่มอย่างฮวบฮาบ และอาจจับพิรุธได้

หรืออย่างการทดลองเรื่องทอยลูกเต๋า ก็ได้ผลว่า คนที่ทอยในสถานที่ที่เงียบจะบอกว่าตัวเองโยนแต้มได้ถูกน้อยกว่าสถานที่อื่นๆ (เพราะผู้วิจัยจะได้ยินเสียงทอยลูกเต๋าชัดเจน) ตอนที่ผู้วิจัยทดลองในวัด เวลานั้นฝนตกกระทบหลังคาศาลาวัดเสียงดัง ไม่แปลกที่ว่าการทอยเต๋าในวัดคนจะโยนแต้มได้แม่นที่สุด

ปัญหาอันร้ายแรงคือวัฒนธรรมไทยเปิดช่องให้คนโกงได้มาก ผศ.ดร. ธานี เคยสำรวจคนไทยกลุ่มตัวอย่างเรื่องนิยามของ “คนดี” พบว่าส่วนใหญ่ให้ความเห็นว่า “คนดี” คือคนที่เชื่อฟังผู้ใหญ่

ภาพจาก https://horoscope.thaiza.com/content/392495/

หรือในสังคมการทำงานก็มีคำพูดติดปากกันว่า “ไม่ฆ่าน้อง ไม่ฟ้องนาย ไม่ขายเพื่อน” โดยเฉพาะสังคมข้าราชการบ้านเราต้องพึ่งพิงเส้นสายหรือทำตัวให้เป็นที่รักของคนที่ C สูงกว่า เพื่อให้ตัวเองได้เลื่อนขั้น ผู้น้อยต่อให้เห็นผู้ใหญ่โกงก็จะไม่บอกนายว่าสิ่งที่ทำนั้นผิด แต่จะหันไปประจบเพื่อหวังให้เศษเสี้ยวของผลประโยชน์ตกมาถึงตัวแทน

ด้วยเหตุนี้คนที่กล้าแฉเรื่องฉ้อฉลจึงเป็นนักศึกษาฝึกงาน คนที่ทำงานฟรีแลกเกรดแล้วจากไป แต่คนที่เป็นครูบาอาจารย์กลับทำตัวน่าละอายเสียเองที่บังคับให้น้องเค้ากราบเท้าขอขมาข้าราชการที่คดโกง เพราะกลัวตัวเองเสียผลประโยชน์

ภาพจาก transparency.automattic.com

ทั้งสามปัจจัยนี้ ไม่สามารถแก้ที่จิตสำนึกของข้าราชการคนใดคนหนึ่งได้ เราต้องมีระบบตรวจสอบเพื่อปิดช่องทางทุจริตจากองค์กรอิสระที่บริหารโดยประชาชน รัฐบาลต้องเปิดโอกาสให้ประชาชนได้พูดและให้สื่อนำเสนอข่าวตามจริง และสำคัญที่สุดคือรัฐสวัสดิการ ที่ทำให้งานช่วยเหลือสังคมเป็นเรื่องที่รัฐต้องทำเป็นปกติ ไม่ถือเป็นบุญคุณหรือคุณงามความดีพิเศษ นำไปสู่ Moral Licensing อย่างที่เป็นมา

และนี่จะเป็นการต้านโกงอย่างยั่งยืนจริง ที่เราหวังให้เกิดขึ้นในอนาคตอันใกล้


ที่มาของข้อมูล

https://www.the101.world/content-form/article/why-do-we-corrupt-thanee/

http://iyom-bookviews.com/หมวดจิตวิทยา/อ่านทะลุความคิด.html

https://www.psychologytoday.com/us/blog/cutting-edge-leadership/201206/why-so-many-us-lie-cheat-and-steal?collection=1075959

https://www.posttoday.com/social/general/545714

https://www.thairath.co.th/content/1223395

https://www.thairath.co.th/content/1198883

https://www.thairath.co.th/content/1219055

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s